Ons vorige verhaal zijn we schreven we in de bus naar Phnom Penh. Naast de groene rijstvelden en de bouwstijl viel ons helaas ook op dat de straten vuil waren. Overal ligt troep waar mensen middenin leven. Bermen liggen vol met afval. Zo zonde van dat mooie land!

Eenmaal aangekomen in Phnom Penh viel op dat het relatief rustig was in de stad. Er zijn minder scooters dan in Vietnam en toeteren doen ze hier ook minder vaak. Het was even zoeken maar op advies van een tuk-tuk chauffeur vonden we een prima hotel in het centrum. Prima is een ruim begrip natuurlijk want een wc zonder bril noemen we thuis niet prima!

We gingen de stad in om geld te pinnen. We wisten dat Cambodjanen gek op dollars zijn, net als in alle arme landen, maar het bleek ook nog eens onmogelijk om de lokale valuta uit de automaat te krijgen. Lokaal geld (Riel) krijg je als ze geen dollars hebben om terug te geven. We lopen dus al een paar weken met twee soorten valuta op zak, heel vreemd!

Moe van alle toertjes en het gereis namen we plaats aan de boulevard waar we ons zelf verwenden met koud bier en een lekker Italiaans hapje op een duur terras. Aan de overkant stond harde muziek aan en een club vrouwen verzamelde zich om twee uur lang aerobics oefeningen te doen onder leiding van een breedgeschouderde man. Het was hilarisch, helemaal toen een backpacker mee ging doen, die de pasjes niet bijhield en even later bevangen werd door de hitte. De straat waar ons hotel aan lag was een beetje een dubieus straatje met bars met een even dubieus karakter. De namen lieten niets aan de verbeelding over, zoals Horny Bar en 69! Wij kozen echter voor het iets meer karaktervoller 11 Happy met een dakterras (geen bedelaars en straatverkopers) en loungebanken.

We vonden dat we een rustdag konden gebruiken dus de volgende dag begon na flink uitslapen met een rustig ontbijt en daarna een after-breakfast-nap. Aan het einde van de middag wandelden we in de hitte (35 graden) naar het postkantoor om het in Saigon aangeschafte servies dat 5 kg woog te gaan versturen. Bij het loket werd onze waar grondig bekeken, weer ingepakt en daarna werden we naar een andere balie gestuurd waar onze waar grondig werd bekeken en weer werd ingepakt. Deze keer ook echt in een stevige doos met piepschuim en wat ze verder hadden aan materiaal om het zo veilig mogelijk naar Nederland te krijgen. We zullen zien! Hierna was het tijd voor cultuur dus we bezochten de vlakbij gelegen tempel Wat Phnom dat op een heuvel ligt. Het was mooi, maar de hitte deed ons snel verlangen naar een koud biertje. Tempels zouden we nog genoeg gaan zien in dit land!

Het rustig ontbijten beviel ons wel en pas tegen de middag hadden we genoeg moed verzameld om naar de Tuol Sleng museum, alias S-21 prison te gaan. S-21 is een voormalig schoolgebouw dat door de Rode Khmer gebruikt werd als gevangenis en martelgebouw voor tegenstanders van het regime. De Rode Khmer was tussen 1975 en 1979 aan de macht in Cambodja en bracht in die tijd zo'n anderhalf miljoen mensen om het leven. De keuze voor het schoolgebouw was simpel want de machthebbers schaften scholen af. De ideologie bestond uit het heropvoeden van mensen door ze op het land te laten werken. Intelligente mensen, het dragen van een bril was soms al voldoende om intelligentie aan te tonen, waren staatsgevaarlijk. Het museum is nog in de oude staat met martelkamers en martelwerktuigen, klassen waar tien celletjes ingemetseld werden (kettingen nog aan de muur) en vooral veel foto's van slachtoffers. Net als de Nazi's was de Rode Khmer erg goed in het vastleggen van hun praktijken, dus van ieder slachtoffer is een foto gemaakt en wer d er een schriftelijke administratie bijgehouden. Op de foto's is de angst van de mensen in hun ogen te af te lezen, wat op ons beiden een enorme indruk heeft gemaakt. Op het binnenterrein, of de oude speelplaats werden slachtoffers aan hun benen omhoog getild om vervolgens met hun hoofd ondergedompeld te worden in vervuild water. Doel: misdaden bekennen, die ze vrijwel nooit begaan hadden. Saillant detail is dat er ook kinderen de dans niet ontsprongen. Als vader een staatsvijand was dan werd het hele gezin ook opgepakt en vermoord. Er was een mogelijkheid om wierrook te branden bij een altaar, waar ook veel schedels van de mensen die daar overleden zijn waren verzameld. Een vreselijk gezicht, maar wij vonden het toch fijn om ons medeleven daar te kunnen betuigen.

We hadden na dit bezoek een drukkend gevoel op onze borst en gelukkig leven wij in de vrijheid om dan iets leuks te gaan doen voor de nodige afleiding. We gingen naar de Russische markt waar we ons zelf verwenden met nieuwe spulletjes die we echt nodig hadden. Roos vond een prachtig zomerjurkje en Erwin een paar Allstars. Om onze afleiding compleet te maken dronken we aan de rivier goedkoop bier en aten we in een Frans restaurant met op de achtergrond de klanken van de Aerobics-klas.

De volgende ochtend stonden we vroeg op om de toeristendrukte van het Koninklijk Paleis te ontlopen. Helaas was het al erg druk toen de hekken open gingen en bleek ook nog eens dat Roos te bloot gekleed was ondanks de keurige sjaal die ze omgeslagen had. Chagrijnig verlieten we het paleis en gingen een andere tempel bezoeken. Een tuk-tuk chauffeur liep ons achterna en vertelde dat deze tempel niets voor toeristen was. Hij had veel betere ideeën! Hij vergat daarbij te vertellen dat deze tempel een wenkbrauwhaar van Boeddha schijnt te hebben (niet gezien), maar wat mooier was de dienst die net begon toen wij binnenkwamen. We voelden ons niet geroepen om mee te doen met de dienst maar het was wel mooi om een deel te kunnen volgen op afstand. Na deze tempel namen we een tuk-tuk naar de Killing Fields dat buiten de stad ligt. Dit was de plek waar de gevangenen van S-21 uiteindelijk uit hun lijden werden verlost. Ook dit is een heftige plek om te bezoeken. Een audiotour bracht ons langs de plaatsen van belang. De audiotour was ingesproken door een overlevende van de Killing Fields, hij was ontsnapt, dus dat maakte het extra reëel! Naast de achtergronden werden we gewezen op massagraven, waar door regenval soms nog botstukken en tanden naar boven komen (echt gezien!). Eén van de plekken wat nog meer indruk maakte dan alle andere plekken bij elkaar was de boom naast een massagraf voor kinderen. Omdat kogels te duur waren voor het regime werden de slachtoffers sowieso doodgeknuppeld, maar voor baby's had men een andere methode. We rillen ervan tijdens het schrijven, maar baby's werden bij hun beentjes gegrepen en middels een klap tegen de boom in één keer doorgeworpen in het massagraf. Het was vreselijk om met al deze narigheid geconfronteerd te worden, maar deze recente gebeurtenissen horen nu eenmaal bij Cambodja en we zijn 'blij' dat we er geweest zijn.

's Middags deden we, inmiddels bedekt gekleed en niet als een pornoster, een poging om het Koninklijk Paleis te bezoeken. Het lukte en om het contrast van de ochtend lekker groot te maken vonden we enorm complex met veel goud en zilver. In de zilveren pagoda zagen we een Boeddhabeeld met 9500 diamanten.

De volgende dag stond een reisdag naar Siem Reap op het programma, om daar de tempels van Angkor te gaan bekijken. Het was een zware busrit, maar het landschap maakte veel goed. We liepen tegen een tuk-tuk chauffeur aan, die een goede prijs boodt om ons een paar dagen te vermaken. Bun Hark is 30 jaar en bracht ons iedere tempeldag veilig op de plaats van bestemming. Hij was zo punctueel dat hij meestal op ons moest wachten, maar daar betaalden we hem dan ook voor!

We bezochten 15 tempels in twee dagen, wat veel was voor het goede, maar toch het hoogtepunt van Cambodja. Angkor Wat bezochten we vroeg in de ochtend. (5 uur vertrokken!) Met honderden andere vroege vogels liepen we in het donker het complex in. De meeste mensen gingen aan de vijver zitten wachten tot de zon echt op kwam, maar een beetje slimme toerist had allang gezien dat er teveel bewolking was voor een mooie zonsopkomst. Wij gingen dan ook met het eerste licht Angkor Wat in waardoor het een lekker rustig bezoek werd. Twee uur lang wandelden over het complex en toen de Makaken wakker werden en het complex overnamen, samen met die honderden andere toeristen, gingen wij ontbijten. De omgeving van de tempels is prachtig, heel groen en bosrijk, en met overal mooie vijvers. Als je tempels niet eens zou willen bezoeken is er langs rijden al een streling van het oog! Eén van de laatste tempels van de eerste dag was de tempel die bekend staat als de Tomb Raider tempel, aangezien daar opnames zijn geweest voor de film. Helaas was Angelina in geen velden of wegen te bekennen, maar we kochten er wel een hele mooie houten Boeddha (2 kg) die Roos sindsdien in haar rugzak meezeult. Na een rustdag en een stapavond, die met een barruzie eindigde omdat één of andere sukkel een vol glas bier uit Roos haar handen stootte, gingen we met Bun Hark de wat verder weg gelegen tempels bekijken. Iets minder toeristen hier, maar vooral de route was prachtig. We reden langs prachtige dorpjes waar het drukke leven een onbekend begrip is, en waar mensen in houten huisjes leven en een waterput delen met een aantal andere huizen.

Met de boot naar Battambang zou ook een hoogtepunt moeten worden. Eerlijk gezegd was wat we zagen geweldig (hoewel de Mekong boottocht in Laos mooier was!); we voeren door smalle doorgangetjes van riet, langs drijvende dorpen en vissersdorpen langs de oever. Overal stonden kinderen te zwaaien. Na een uur of twee was Erwin die zwaaiende kinderen wel zat, maar Roos hield het de volle acht uur vol en schoot daarbij ook nog eens tientallen foto's van de kids. De armoede was groot langs deze route. Mensen leven in niet meer dan een houten hut op palen of minder. De boottocht was om andere reden minder aangenaam, vooral omdat het nog al overprijsd was. We betaalden 20 dollar per persoon voor een boot met houten bankjes die zo dicht op elkaar stonden dat zelfs Roos geen beenruimte had. Om de prijs te vergelijken met de boottocht in Laos, daar betaalden we minder dan 20 dollar voor twee dagen en daar zaten we op autostoelen. Een houten reet was bij deze boottocht dus inbegrepen!

Battambang was na de toeristendrukte van Siem Reap erg stil. Als je haast hebt tijdens reizen dan kun je het best overslaan, maar de omgeving is mooi genoeg om even te chillen. Dat laatste deden we dan ook de eerste dag. Daarnaast hebben we een oud treinstation bezocht dat er verlaten bij lag. De rails was begroeid en er graasden koeien. Ooit legden de Fransen het spoor in Cambodja aan, maar de laatste jaren wordt er geen gebruik meer van gemaakt. De tweede dag huurden we weer een scooter en we hadden veel plannen, maar verder dan één tempel kwamen we niet. De tempel lag een kilometer of twaalf buiten de stad en lag op een steile heuvel. Het brommertje kon het op sommige momenten niet aan waardoor Erwin het apparaat naar boven moest duwen. Eenmaal bovenop vonden we een niet al te mooi tempelcomplex, maar we vonden wel een prachtige trap die een canyon in liep. In een grot vonden we een zwak verlicht Boeddha altaar en de serene sfeer die in de canyon hing was de inspanning zeker waard. Weer boven konden we genieten van het uitzicht over de uitgestrekte vlakten die ons door het gelige gras wat ons aan het binnenland van Spanje deed denken.

We zouden terugrijden naar de stad voor een verlate lunch en daarna naar de bamboe trein rijden voor een leuk toeristisch treinritje. Helaas kregen we een lekke band met de scooter en dat kostte veel tijd. Zondagskinderen als we zijn stond honderd meter verder een man die alles op het gebied van fietsen en bromfietsen kon maken. Hij had zich in een soort tentje geïnstalleerd waar al zijn onderdelen in lagen. Hij ging meteen aan de slag en vond drie lekken. Zie de foto's voor zijn werkwijze, het was een mooie ervaring, maar te laat om nog naar de trein te gaan.

Aangezien Roos opnieuw ziek werd besloten we om geen tien uur lange busrit naar Sihanoukville te maken, maar een tussenstop te maken in Phnom Penh. De keelpijn had zich inmiddels ontwikkeld tot een heuse keelonsteking. Roos heeft genoeg dokters gezien deze reis, dus we besloten antibiotica bij de apotheek te halen. (bij ons onmogelijk, mogelijk onverstandig, maar wel makkelijk in dit geval!) Roos sliep van 20.00 uur tot 6.00 uur en voelde zich (zegt ze) goed genoeg om de volgende ochtend verder te reizen naar Sihanoukville.

'De bus van 9.00 uur gaat om 10.00 uur vandaag!', zei de jongen van de busmaatschappij toen we om half tien maar eens gingen vragen waar de bus bleef. 'En de bus van 10.00 uur dan, hoe laat gaat die?' 'Die gaat niet vandaag!' Het was een relatief korte rit door een heuvelachtig landschap richting de zuidelijke kust. Het vinden van een hotel was een enorme zoektocht omdat het hoog-hoog-hoogseizoen is hier. We vonden uiteindelijk iets aan Serendipity beach. Te duur, maar wel heel mooi met een badkamer met uitzicht op de slaapkamer en een balkon met uitzicht op het zwembad.

's Avonds begaven we ons naar het strand dat volgebouwd stond met terrasstoelen. De hutjes wat ze hier restaurants noemen waren simpel, maar het bier was koud en het eten lekker. Er werd veel vuurwerk afgestoken, want dat werd door strandverkopers verkocht. De strandverkopers leken wel gangsters; hondsbrutaal en agressief. Daarnaast hadden we om de minuut een bedelaar aan onze strandstoel hangen. Een rustig gesprek werd veelal in de kiem gesmoord door iemand die iets wilde. Bijzonder irritant!

De volgende ochtend vonden we een fijne plek aan het enige rustige gedeelte van dit strand. Het was rotsachtig wat niet fijn was voor het zwemmen, maar aan de andere kant was wel zand, maar stond het vol met de eerder genoemde terrasstoelen. Uit de zee zagen we een flinke bui aankomen, maar die was gelukkig snel voorbij. Al met al was het een heerlijke stranddag en met de aankomende weersvoorspellingen uit Nederland hadden we het helemaal prima naar ons zin. Die avond werd Erwin na een late siësta wakker met een opgeblazen gevoel en buikpijn. Niet veel later lag hij de wc pot te omarmen. Erwin is deze reis nauwelijks ziek geweest, in tegenstelling tot eerdere reizen, maar ook hij moest er aan geloven. Gelukkig voor hem sliep hij van 's avonds 21.00 uur tot 8.00 uur de volgende ochtend, maar heel veel beter voelde hij zich niet, waardoor Roos de rest van de dag alleen aan het zwembad lag terwijl Erwin maar sliep en sliep.

Aangezien we Sihanoukville niet de beste plek van Cambodja vonden zijn we de volgende dag doorgereisd naar de grens met Thailand. De busrit ging door prachtig berglandschap. In Koh Kong zouden we blijven en van hier uit watervallen en mangroves gaan bekijken. Echter.....Erwin had zijn bacteriën aan Roos gegeven en na een late siësta speelde het zelfde ritueel zich in omgekeerde volgorde af. Doordat het hotel naast een discotheek lag sliep Roos niet zo goed als Erwin een paar dagen eerder. De waterval en de mangroves moeten we helaas aan ons voorbij laten gaan.

Dit was afgelopen nacht. Toen Erwin vanochtend een colaatje ging halen werd hem gevraagd of we van kamer konden wisselen omdat er onderhoud aan de airco moest plaatsvinden. Erwin vroeg, in verband met Roos haar gesteldheid of ze vandaag niet een andere kamer konden doen, maar het antwoord was: 'Nee, vandaag staat kamer 102 op de planning!' Een goede reden om verder geen zaken meer te doen met deze mensen. Erwin ging op zoek naar een rustig hotel zonder naastgelegen discotheek. Hij vond een mooie plek met uitzicht op het water en de brug die ons morgen naar Thailand gaat leiden.

De laatste dagen gaan in! 12 februari zullen we rond een uur of negen 's ochtends op Schiphol landen, dus veel tijd hebben we niet meer. Roos mag vanaf morgen een paar dagen uitzieken op Ko Mak, waarna we een paar dagen naar Ko Chang gaan. (kunnen we Island hoppen in Thailand ook van onze to-do-list schrappen). We eindigen waar we begonnen, namelijk in Bangkok waar we het nodige shoppen op het programma hebben staan.

We zijn ook wel weer toe om naar huis te gaan. We missen onze familie en vrienden en ons stadje. Het weer in Nederland, dat missen we dan weer niet! We stellen voor om maandag 13 februari in Café de Twee Spieghels lekker bier te komen drinken, en er mag geknuffeld worden!

Als we nog spannende dingen meemaken zal er nog wel een laatste reisverhaal verschijnen, maar we beloven niets!

Dikke knuffels van Rosanne en Erwin